«پاتوورەوپەری»،دودڵدارلەدیارکرماشانەو!
چیرووکەیل دڵدارانە لە ناو ئەدەبیات کوردی فرەجار ئاکام و دەرەنجام تراژیکێگ داشتنە؛ یانێ یا دڵدارەیل وە یەک نەڕەسینە، یا یەکێگ لێیان مردێیە یا هەردگێیان گیان بەخت کردنە و…
دەروەچ
چیرووکەیل دڵدارانە لە ناو ئەدەبیات کوردی فرەجار ئاکام و دەرەنجام تراژیکێگ داشتنە؛ یانێ یا دڵدارەیل وە یەک نەڕەسینە، یا یەکێگ لێیان مردێیە یا هەردگێیان گیان بەخت کردنە و… : خەج و سیامەند، مەم و زین، لەیلی و مەجنوون، شیرین و فەرهاد، زەمبیلفرووش و مەم زیندوو و… . لەی ناوە، لە ئەدەبیات فولکلۆر ناوچەی کرماشان، چیرووک دڵدارانەیگ وە ئاکام جیاوازێگەو هەس ک وە هەر مدووێگەو لە ئەدەبیات کوردی کەمتر نرخ و بایەخ پێ دریایە و کەمتر کەسێگ ناسێدەی: پاتوورە و پەری.
«پاتووره و پهری» یا «تەتگە و تەتان» چیرووک دڵدارانهیگە ک له ناوچەی باشوور ڕووژهەڵات کوردستان بەشێگ لە فولکلۆر و ئەدەبیات زارەکی مەردمە و وەل بلوورژهنین ڕوایەت بۊە؛ هەلەیوا لوای مهتهڵهیل ترەک چۊ شیرین و فهرهاد، لهیلی و مهجنوون، یووسف و زڵەیخا، بارام و گوڵهنام، بێژهن و مهنیجه و… وه تهمۊره و هوورهیش چڕینەسەی. ئەی چیرووکە، دڵداری «پاتوورە» (کوڕ باڵابەرز بلوورژەنێگ) و «پەری» (دۊەت چەوکەژاڵ و گوڵەنامێگ) ڕوایەت کەیگ ک وە گیچەڵەیل و زامەتەیل فرەیگەو وە یەک ڕەسن و دڵداری کەن.
چەن ڕوایەت لە پاتوورە و پەری هەس کە جگێ وەل یەکا جیاوازی دێرن، وەلێ ناوەڕووک ئەسڵی ئەی مەتەڵە هە یەکێگە. مهتهڵ لهیوا دهس وە پێ کەیگ ک له کات جمیان ئێڵ، «پاتووره» جوان شکارەوان باڵابهرزێگ، له شوون شکارا له ئێڵ خوەی دۊرەو کەفێد و لە ئان شکارەوانی چەوێ کەفێ لە دۊەت چەوکەژاڵ گوڵەنامێگ وە ناو «پەری»؛ لەی چەوکەفتنەسە ک لەرزەڕکیان ئەوین و دڵداری کەفێدە گیان و دڵ پاتوورە و عاشق پەری بوود.
پاتوورە ک ئارام و قەرار لێ بڕیایە، ماڵ و ماتووڵ خوەی هیلێدە جی و لە شوون ئێڵ پەری کەفێدە ڕی تا ڕەسێدە میلکان و سەرپەچییەی باوگ پەری. هەوارگەی خێڵ پەری لە هۊنکەجی قەلاجەی کرماشان و زمگەی گەرمەسێرێیان لە خانەقین بۊە. پاتوورە خوەی ڕەسنێدە لای باوگ پەری و حاڵ و حکایەت سەفەر خوەی ئەڕای باس کەیگ، وەلێ باس دڵوەسین وە پەری نیەکەیگ! باوگ پەری پاتوورە کەیگە شوان خوەی و پاتوورە هەفت ساڵ شوانی خێڵ پەری کەیگ. لەی هەفت ساڵە ڕەمز و ڕاز دڵداری پاتوورە و پەری بوودە بلوورژەنین پاتوورە و مەشکەژەنین پەری.
دۊای هەفت ساڵ ک پاتوورە بوودە سەرشوان ئێڵ، خوازمەنی لە پری کەیگ. باوگ پەری ناڕەزاس و قەبوول نیەکەیگ. پاتوورە پا دەیگە گەز و لە مل قسەی خوەی وسێگ. لە ئاکام دی باوگ پەری شەرت نەیگ ک پاتوورە ڕییەنەگەی چل ڕووژ بوەیگە لەوەڕ و دۊای چل ڕووژەگە، ساورین یا نێر نواکیش ڕییەنەگە سەر بوڕن و ئەگەر چاروەزێ وە قەی گوڵوەنی پەری بۊ، ئەوسا جواو بەڵێ بەنە پاتوورە.
پاتووره چل رووژ ڕییهن بهیگه لهوهڕ و له رووژ چلم له ناکاو ڕێگرهیل دهوری گرن و توان چهپاوی بکهن. پاتووره ئۊشێ م ک زانم کوشینەم، بیلن بلوورێگ بژهنم. دزهیل هێلن پاتووره بلوور بژهنێگ. دهنگ بلوور پاتووره کزهی جەرگێیە ک رهسێدە گووش پهری! پهری رۊ وه باوان هاوار کهیگ و یارمهتی توایگ. مەردم ڕەسنە هانای پاتوورە و لە دەس ڕێگرەیل ڕزگارێ کەن. گهورایل ئێڵ تیهن و سهر ساورینەگە بڕن و دۊنن چاروهز ساورین و گوڵوهنی سهر پەری یهێ ئهنازن. جواو بەڵی دەنە پاتوورە و ههف شهو و ههف ڕووژ چووپی کیشن و پاتووره و پهری ڕهسنه یهک.
مەردمان ئۊشن هەر ساڵ وەهار هنای یەخەیل ئاو بوون و کەیکوو گوڵ دەی، دەمێ کە کەڵەوەن چەقێ و چاڵەچۊزە سڵم زەمین شکنێ، هەفت شەو پەیەڵپەی، تا ڕووژ هڵای، دەنگ سمکوو دو سوار تیەیگ و مەل ڕەوەنیێگ، لە تەمام شەو باڵ وەشنێ و دەنگ بلوور پاتوورە و تڵقەی مەشکەی پەری تیەی… فهرهاد عزهتیزاده ئەیی چیرووک دڵدارییه نۊساس و سهعید عبادهتیان(بانان)یش ئی چیرووکه هەڵوەسییە.
